Przez lata branża IT była jednym z najlepszych przykładów rynku, na którym umiejętności liczyły się bardziej niż formalne wykształcenie. Wiele osób nauczyło się programowania samodzielnie, zbudowało portfolio i znalazło pracę bez dyplomu informatyki. Ta droga nadal istnieje. Pytanie brzmi jednak, czy w najbliższych latach nie stanie się trudniejsza.
Obejrzyj odcinek:
Dyplom nie jest przepustką, ale nie jest też rzadkością
Z badania społeczności IT przeprowadzonego przez Bulldogjob w 2025 roku wynika, że 79,4% badanych polskich programistów miało ukończone studia. Jednocześnie 12,1% pracowało bez dyplomu, a 8,2% nadal studiowało.
Nie jest to pełny spis polskiego rynku, lecz ankieta internetowa przeprowadzona wśród 4331 pracowników IT. Pokazuje jednak dwie rzeczy. Po pierwsze, brak dyplomu nie zamyka drogi do zawodu. Po drugie, wyższe wykształcenie jest w tej branży znacznie częstsze, niż może sugerować popularna opowieść o całkowicie samodzielnych programistach.
Dlatego pytanie nie powinno brzmieć wyłącznie: „Czy bez studiów da się wejść do IT?”. Da się. Ważniejsze jest to, jak trudna będzie ta droga w zmieniających się warunkach.
Największy problem pojawia się na początku
Dane z No Fluff Jobs pokazują, że udział ofert dla juniorów w Polsce spadł z 8% w 2023 roku do 5,3% w 2025 roku. Prawie 60% ogłoszeń było kierowanych do seniorów.
Podobny kierunek widać w Stanach Zjednoczonych. Według Indeed Hiring Lab w pierwszym kwartale 2026 roku 69,3% ogłoszeń z kategorii software development dotyczyło stanowisk seniorskich, a tylko 4,5% – poziomu wejściowego.
To nie oznacza końca branży. Amerykańskie Bureau of Labor Statistics nadal prognozuje 15-procentowy wzrost zatrudnienia programistów, testerów i specjalistów QA w latach 2024-2034. Możliwe są więc jednocześnie dwie rzeczy: dobre perspektywy dla całej branży i bardzo trudny początek kariery.
AI tworzy ciekawy paradoks
Narzędzia oparte na sztucznej inteligencji potrafią przyspieszyć dojście do działającego rozwiązania. Pozwalają szybciej zobaczyć kod, znaleźć błąd albo przygotować pierwszą wersję programu. Nie ma jednak pewności, że równie mocno przyspieszają zrozumienie.
W ograniczonym eksperymencie opisanym przez Anthropic osoby korzystające z pomocy AI osiągnęły słabszy wynik w teście rozumienia kodu niż grupa pracująca samodzielnie. Samo wygenerowanie poprawnego rozwiązania nie oznacza jeszcze, że potrafimy je ocenić, rozwinąć i bezpiecznie utrzymywać.
I tu pojawia się paradoks: AI ułatwia naukę i tworzenie oprogramowania, ale może też zmniejszać zapotrzebowanie na najprostsze zadania, od których wcześniej zaczynali juniorzy. Początkujący dostają lepsze narzędzia, a jednocześnie mają mniej okazji, by zdobyć pierwsze doświadczenie.
Czy studia staną się filtrem?
Nie ma danych, które pozwalałyby uczciwie powiedzieć, że dyplom stanie się obowiązkowy. To byłaby zbyt mocna teza.
Można jednak postawić ostrożniejszą hipotezę. Gdy na jedno stanowisko zgłasza się wiele osób, a pracodawca coraz trudniej odróżnia samodzielną wiedzę od wyniku wygenerowanego przez narzędzie, zaczyna szukać prostych sygnałów. Ukończone studia mogą być jednym z nich — obok doświadczenia, portfolio, rozmowy technicznej i poleceń.
Nie oznacza to, że uczelnia gwarantuje kompetencje. Nie oznacza też, że osoba bez dyplomu ich nie ma. Dyplom może jednak ponownie zyskać praktyczne znaczenie jako wstępny filtr, szczególnie na początku kariery.
Moja odpowiedź
Studia nie są dziś konieczną przepustką do zawodu programisty. Bez nich nadal można wejść do IT i zbudować bardzo dobrą karierę.
Jednocześnie rynek juniorski się kurczy, AI zmienia sposób nauki i pracy, a odpowiedzialność za jakość oraz bezpieczeństwo kodu rośnie. W takich warunkach formalne wykształcenie może stać się ważniejsze niż w okresie, gdy firmy zatrudniały wielu początkujących i były gotowe uczyć ich od podstaw.
To nie jest argument za tym, żeby każdy szedł na studia. To argument za tym, żeby nie odrzucać ich znaczenia zbyt łatwo.
W trzecim odcinku „Programisty Dla Pasji” rozwijam ten temat, pokazuję dane z Polski i USA oraz opowiadam o własnym spojrzeniu na naukę, AI i początek kariery.
Obejrzyj na Spotify:
